Niki De Saint Phalle

Niki de Saint Phalle creëerde Nana Power, sterke vrouwen met wie je rekening moet houden

Ze was fotomodel, sierde de cover van de Vogue en Harper’s Bazaar en maakte uiteindelijk ook nog eens furore als wereldberoemd kunstenaar. De in Frankrijk geboren Niki de Saint Phalle (1930 – 2002) heeft – op z’n zachtst gezegd – een bewogen leven geleefd. Een krachtige vrouw wiens beelden dit najaar in museum Beelden aan Zee te zien zijn.
Een ode aan de vrouwelijkheid, zo wordt de tentoonstelling van Nana’s aan Zee ook wel omschreven. Een Nana is Niki’s persoonlijke versie van Eva, van Venus, van alle vrouwen ter wereld van vroeger en nu. De beelden stralen en zelfbewustheid en onafhankelijkheid uit.
Niki zelf kende een door incest getraumatiseerde jeugd; haar vader misbruikte haar vanaf haar elfde. Vele jaren zweeg ze hierover, totdat ze in 1994 een autobiografie uitbracht, geschreven in de vorm van een brief aan haar dochter. Het zijn de Nana’s die met al hun kleur en ogenschijnlijke vrolijkheid dat grote verdriet verbergen.

Het is een zenuwinzinking in 1953 die haar echt tot het volledige kunstenaarsleven brengt. Tijdens haar herstel stort ze zich op het maken van schilderijen en collages. In 1960 neemt ze een wel zeer ongebruikelijke stap voor een vrouw, zeker in die tijd. Ze verlaat man en kinderen om zich volledig bezig te kunnen houden met haar creatieve experimenten. Haar werk is vernieuwend en maatschappijkritisch. En voor Niki zelf is het helend.
Ze wordt activistisch en rebelleert tegen mannen en macht. Ze rekent tevens af met religie, de maatschappij en ‘familie’ als instituut door ze in haar sculpturen vrijwel letterlijk onder vuur te nemen. 1965 is een omslagpunt; van destructie en gewelddadigheid, richt ze zich meer op positief gemotiveerd werk. Het wordt uitbundiger. Toch blijft ze in interviews kritisch: ‘Men have nothing to express anymore, except a profound jealousy of woman and her creative power. Women can make kids, but they can’t. Men are prisoners of stupid things. Money, power, insignias of the Legion of Honor, whereas I, as a woman, have a fantastic liberty to express my flights of delerium and my problems in the face of today’s world.’

 

Een tekening van de zwangere vrouw van een vriend vormt de inspiratie voor haar Nana-sculpturen; ronde vormen, dansende, voluptueuze vrouwen met een geweldige joie de vivre. Haar zwartgekleurde Nana’s zijn een reactie op de Black Rights Movement, waarmee ze ondersteunde dat alle vrouwen godinnen zijn, ongeacht hun kleur. Niki’s werk is nog altijd actueel als we kijken naar de doorlopende discussie over verhoudingen tussen man en vrouw, gelijke behandeling en honorering en de #metoo-beweging.
Niki de Saint Phalle overleed op 21 mei 2002 aan een luchtwegaandoening. Een door Niki zelf opgerichte stichting, tegenwoordig onder meer bestuurd door haar kleindochter, beheert haar meer dan 1.000 sculpturen en 5.000 werken op papier. Haar werk wordt op die manier blijvend onder de aandacht gebracht.

Museum Beelden aan Zee, Scheveningen                                                                                                                                                                                                                                                                      www.beeldenaanzee.nl  5 oktober – 1 maart 2020

 


Tekst Hester Zitvast